Bir Avrupa Birliği üye devleti olan Malta'nın resmî bir yatırımla vatandaşlık programı vardı. Avrupa Komisyonu bu programı yargıya taşıdı ve Avrupa Birliği Adalet Divanı kararını 29 Nisan 2025'te verdi. Bu karar, Avrupa'da vatandaşlık programlarının geleceğine ilişkin en önemli resmî metinlerden biridir. Bu makale, AB'nin resmî hukuk veri tabanındaki (`EUR-Lex`) kararın tam metnine ve Divan'ın 52/25 sayılı basın bildirisine dayanır; ikisi de 25 Ekim 2026'da kontrol edilmiştir.
Bir bakışta dava
| Konu | Resmî metinde yazan |
|---|---|
| Mahkeme | Avrupa Birliği Adalet Divanı, Büyük Daire, 13 yargıçla |
| Dava numarası | C-181/23, Avrupa Komisyonu - Malta Cumhuriyeti |
| Davanın açılması | 21 Mart 2023 |
| Duruşma | 17 Haziran 2024 |
| Hukuk sözcüsünün görüşü | 4 Ekim 2024 |
| Karar | 29 Nisan 2025 |
| Sonuç | Malta, AB'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'nın 20. maddesi ve Avrupa Birliği Antlaşması'nın 4(3). maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal etti |
| Yargılama giderleri | Malta'ya ait |
Malta'nın 2020 programı neleri şart koşuyordu?
Karara göre Malta, Temmuz 2020'de vatandaşlık kanununu değiştirdi ve 20 Kasım 2020'de "doğrudan yatırımla olağanüstü hizmetler için vatandaşlığa kabul yoluyla Malta vatandaşlığı" yönetmeliğini kabul etti. Kararın 24. ve 102. paragraflarına göre başlıca koşullar şunlardı:
| Koşul | Tutar |
|---|---|
| Malta Hükümeti'ne katkı | 600.000 veya 750.000 avro; bunun 10.000 avrosu iade edilmeyen ön ödeme |
| Konut | en az 700.000 avroluk bir mülk satın almak veya yıllık kirası en az 16.000 avro olan bir mülkü en az 5 yıl kiralamak |
| Bağış | kayıtlı bir hayır, kültür, spor, bilim, hayvan refahı veya sanat kuruluşuna en az 10.000 avro |
| Yasal ikamet | 36 ay; 150.000 avro fazlasıyla (yani 600.000 yerine 750.000 avro) 12 aya iner |
| Uygunluk incelemesi | yetkililerin değerlendirmesini geçmek ve başvuru izni almak |
| Aile üyeleri | karara göre eşler ve tüm çocuklar için 50.000 avroya çıkarılmış ek ödemeler |
| Üst sınır | yılda 400 belge ve bakmakla yükümlü olunanlar hariç toplam 1.500 ana başvuru sahibi |
Malta'nın önceki programı olan 2014 "Bireysel Yatırımcı Programı"nın üst sınırı 1.800 ana başvuru sahibiydi. Karara göre Komisyon davayı yalnızca 2020 programına karşı açtı.
Divan öncesi süreç
| Tarih | Kararın 30 ila 40. paragraflarına göre olay |
|---|---|
| 1 Nisan 2020 | Komisyonun Malta'ya AB vatandaşlığının "satışı" hakkındaki mektubu |
| 20 Ekim 2020 | Komisyonun resmî ihbar mektubu |
| 18 Aralık 2020 | Malta'nın yanıtı: 2014 programı başvuruları yalnızca 15 Ağustos 2020'ye kadar kabul edilir |
| 9 Haziran 2021 | Ek resmî ihbar: 2020 programı da işlem niteliğinde |
| 6 Ağustos 2021 | Malta'nın yanıtı ve Komisyona itirazı |
| 2 Mart 2022 | Malta'nın programı Rusya ve Belarus vatandaşları için askıya alması |
| 28 Mart 2022 | Komisyon tavsiyesi: yatırımla vatandaşlık programları kaldırılmalı |
| 6 Nisan 2022 | Komisyonun iki aylık süreli gerekçeli görüşü |
| 6 Haziran 2022 | Malta'nın yeniden itirazı |
| 21 Mart 2023 | Divan'da davanın açılması |
Kararın 36. paragrafına göre Malta, programı Rusya ve Belarus için askıya aldığında Afganistan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, İran, Kuzey Kore, Somali, Güney Sudan, Sudan, Suriye, Venezuela ve Yemen vatandaşlarına da uygulamıyordu.
Divan ne dedi?
Divan'ın gerekçesi birkaç adımda özetlenebilir:
- Devletlerin yetkisi AB hukukuyla sınırlıdır. Her üye devlet vatandaşlığın kazanılması ve kaybedilmesi koşullarını belirler, ancak bu yetkiyi AB hukukuna uygun kullanmalıdır (paragraf 81 ve 98).
- Vatandaşlığın temeli dayanışma ve iyi niyettir. Divan, vatandaşlık bağının temelinin devletle vatandaşları arasındaki "özel dayanışma ve iyi niyet ilişkisi" ile hak ve görevlerin karşılıklılığı olduğunu söyler (paragraf 96).
- Ödeme karşılığı vatandaşlık "ticarileştirme"dir. Bir işlem süreci sonunda vatandaşlığı esasen önceden belirlenmiş ödemeler veya yatırımlar karşılığında veren bir program, üye devlet vatandaşlığını ve dolayısıyla AB vatandaşlığını ticarileştirir (paragraf 99 ve 100).
- Karşılıklı güven zarar görür. Üye devletler, başka bir üye devletin verdiği vatandaşlığı tanımak zorundadır; işlem niteliğindeki vatandaşlığa kabul, bu tanımanın dayandığı güveni sorgulatır (paragraf 101).
Malta'nın ikamet koşulu neden yetmedi?
Divan, 109. paragrafta ikamet süresinin 150.000 avro fazla ödemeyle üç yıldan bir yıla indirilebildiğini belirtir; yani ikamet koşulunun kendisi de ödemeye bağlıydı. 110. ve 111. paragraflarda bunu, başvurudan önce 12 ay kesintisiz ikamet ve ondan önceki altı yılda en az dört yıl ikamet isteyen Malta'daki olağan vatandaşlığa kabulle karşılaştırır.
Geçmiş incelemesi de yetmedi
Malta, başvuru sahiplerinin iş bağlantılarını, siyasi nüfuz durumlarını, servetlerinin kaynağını ve itibarlarını incelediğini söylemişti. Divan, 113. ve 114. paragraflarda bu incelemelerin yalnızca vatandaşlığın verilmesini engelleyen bir risk olup olmadığını belirlediğini; başvuru sahibinin durumunun vatandaşlığı haklı kılıp kılmadığını değerlendirmediğini söyler. Bu nedenle programın işlem niteliğini değiştirmezler.
Yetkili acentelerin reklamları
Divan, 119. ve 120. paragraflarda programı tanıtan yetkili acentelerin web sitelerine değinir; bu siteler AB'nin 27 ülkesinde ikamet, eğitim ve çalışma hakkı vaat ediyordu. Divan'a göre başvurular yalnızca bu acenteler aracılığıyla yapılabiliyordu. Bu tanıtım, programın öncelikle AB vatandaşlığının avantajlarını sunduğunu gösteriyordu.
Kararın sınırları: içinde ne yok?
| Soru | Resmî metinden çıkan |
|---|---|
| Karar neye hükmediyor? | Malta'nın yükümlülüğünü ihlal ettiğini tespit ediyor ve yargılama giderlerini Malta'ya yüklüyor |
| Daha önce vatandaşlık alanlar hakkında hüküm var mı? | Kararın hüküm fıkrası onlar hakkında bir şey söylemiyor |
| AB dışındaki ülkelerle mi ilgili? | Hayır; dava bir üye devlete karşı ve AB hukukuyla ilgili |
| Karardan sonra ne olur? | Divan'ın bildirisine göre devlet karara gecikmeden uymalıdır; uymazsa Komisyon para cezası talebiyle yeni bir dava açabilir |
25 Ekim 2026 tarihli kontrolümüzde, karardan sonra alınan önlemlere ilişkin resmî bir Malta metni okumadık; bu nedenle bu makale onlar hakkında bir şey söylemiyor.
Dominika ve Vanuatu ile bağlantı
Dominika ve Vanuatu AB üyesi değildir ve bu karar onların programlarıyla ilgili değildir. AB'nin üye olmayan ülkelerin vatandaşlık programlarına ilişkin kaygısı başka bir yerde görünür: vize muafiyetini askıya alma mekanizmasında. "AB'nin yeni vize muafiyeti askıya alma mekanizması ve vatandaşlık programları" makalesinde, güvenlik kaygısı yaratan yatırımla vatandaşlık programlarının yeni askıya alma gerekçelerinden biri olduğunu açıkladık.
İki örnek
Bu örnekler varsayımsaldır ve yalnızca yukarıdaki resmî koşulları yan yana koyar.
Örnek 1: Malta'nın 2020 programının bir kişi için asgari maliyeti. Kararın saydığı koşullarla:
| Yol | Hesap | Toplam |
|---|---|---|
| 36 ay ikamet ve mülk satın alma | 600.000 + 700.000 + 10.000 | 1.310.000 avro |
| 12 ay ikamet ve mülk satın alma | 750.000 + 700.000 + 10.000 | 1.460.000 avro |
| 36 ay ikamet ve beş yıllık kira | 600.000 + (5 × 16.000) + 10.000 | 690.000 avro |
İlk iki satır arasındaki fark, Divan'ın 109. paragrafta işaret ettiği 150.000 avronun ta kendisidir: daha fazla para karşılığında iki yıl daha az ikamet. Satın alınan mülk başvuru sahibinin varlığı olarak kalır, ancak bu tabloda programa girmek için gereken tutarın parçasıdır.
Örnek 2: Dominika vatandaşı. Yatırım yoluyla Dominika vatandaşlığı alan biri bu kararın kendisini etkileyip etkilemediğini soruyor.
| Soru | Resmî metinlere göre yanıt |
|---|---|
| Karar Dominika'nın programıyla mı ilgili? | Hayır; üye devlet olarak Malta'nın programıyla ilgili |
| Avrupa'ya seyahati için önemli olan ne? | Dominika'nın Schengen kısa süreli vize muafiyeti ve bunun askıya alma mekanizması |
| Daha fazlası nerede okunur? | "AB'nin yeni vize muafiyeti askıya alma mekanizması ve vatandaşlık programları" ve "Schengen'in 90/180 gün kuralı, basitçe" makaleleri |
Pratik notlar
- Size "yatırım karşılığında Avrupa vatandaşlığı" teklif edilirse bu kararın tarihini hatırlayın ve programın durumunu o ülkenin resmî kaynağına sorun.
- Vatandaşlık ile yatırımla oturumu birbirinden ayırın; "Yatırımla vatandaşlık mı, oturum mu: farklar" makalesi farkı açıklar.
- Acentenin reklamı resmî metnin yerini tutmaz; Divan da bu reklamlara dayandı. Yanıltıcı tekliflerin işaretlerini "Vatandaşlık programlarında dolandırıcılıktan nasıl korunulur" makalesinde görün.
- Dominika ve Vanuatu programları için Avrupa'ya seyahat kurallarını AB'nin resmî kaynaklarından izleyin.
Royal Golden hukuki danışmanlık vermez. Bu makale genel bilgi niteliğindedir; kararın belirli bir duruma nasıl uygulanacağı yetkili mahkemelere ve makamlara aittir.
Kaynaklar
- AB resmî hukuk veri tabanı (EUR-Lex), Adalet Divanı (Büyük Daire) C-181/23 sayılı Komisyon - Malta davası kararı, 29 Nisan 2025 — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:62023CJ0181 (kontrol tarihi: 25 Ekim 2026)
- Avrupa Birliği Adalet Divanı, 52/25 sayılı basın bildirisi, 29 Nisan 2025 — https://curia.europa.eu/site/upload/docs/application/pdf/2025-04/cp250052en.pdf (kontrol tarihi: 25 Ekim 2026)