وقتی در بانکی حساب باز می‌کنید، معمولاً فرمی دربارهٔ اقامت مالیاتی و ارتباط شما با آمریکا پر می‌کنید. بخشی از دلیل این فرم، قانونی آمریکایی به نام FATCA است. این مقاله توضیح می‌دهد FATCA چیست، دومینیکا، وانواتو و امارات در جدول رسمی آن کجا هستند و این برای کسی که گذرنامهٔ دوم می‌گیرد چه معنایی دارد. اطلاعات از وب‌سایت وزارت خزانه‌داری آمریکا و ادارهٔ مالیات آمریکا (IRS) گرفته شده و در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده است.
FATCA چیست؟
به گفتهٔ وزارت خزانه‌داری آمریکا، «قانون انطباق مالیاتی حساب‌های خارجی» (Foreign Account Tax Compliance Act) در ۲۰۱۰ تصویب شد تا با عدم انطباق مالیاتی مؤدیان آمریکایی که از حساب‌های خارجی استفاده می‌کنند مقابله کند. این قانون از مؤسسات مالی خارجی می‌خواهد اطلاعات حساب‌های مالی این دو گروه را به IRS گزارش دهند:
- مؤدیان مالیاتی آمریکا؛
- نهادهای خارجی که مؤدیان آمریکایی سهم قابل‌توجهی در آن‌ها دارند.
مؤسسات مالی خارجی تشویق می‌شوند مستقیماً در IRS ثبت‌نام کنند یا از «توافق‌نامهٔ بین‌دولتی» (IGA) کشور خود پیروی کنند.
دو مدل توافق
| موضوع | مدل ۱ | مدل ۲ |
|---|---|---|
| مؤسسهٔ مالی به چه کسی گزارش می‌دهد | دولت کشور خود | مستقیماً به IRS |
| انتقال به IRS | دولت کشور، خودکار به IRS می‌فرستد | مؤسسه با فرم ۸۹۶۶ گزارش می‌دهد |
| ثبت‌نام مؤسسه در IRS | از راه سازوکار کشور | لازم است، با پذیرش «توافق مؤسسهٔ مالی خارجی» |
| حساب‌هایی که دارنده رضایت نداده | — | IRS می‌تواند «درخواست گروهی» به دولت کشور بفرستد |
| مبادله | دوطرفه یا یک‌طرفه | — |
ادارهٔ مالیات آمریکا می‌گوید هر دو مدل را می‌توان بدون معاهدهٔ مالیات مضاعف یا موافقت‌نامهٔ تبادل اطلاعات مالیاتی با آمریکا اجرا کرد.
دومینیکا، وانواتو و امارات در جدول رسمی
وزارت خزانه‌داری جدولی از کشورهای دارای توافق FATCA منتشر می‌کند. در روز بررسی، ردیف‌های این سه کشور چنین بود:
| کشور | مدل | وضعیت | تاریخ اجرایی شدن | از چه تاریخی «دارای توافق اجرایی» شمرده می‌شود |
|---|---|---|---|---|
| دومینیکا | مدل ۱ | لازم‌الاجرا | ۱۲ اوت ۲۰۱۹ | ۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ |
| امارات متحدهٔ عربی | مدل ۱ | لازم‌الاجرا | ۱۹ فوریهٔ ۲۰۱۶ | ۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ |
| وانواتو | در جدول نیست | — | — | — |
جدول تاریخ‌ها را به شیوهٔ آمریکایی (ماه-روز-سال) نوشته است؛ در جدول بالا به شکل روز و ماه آمده‌اند. در ردیف امارات یک سند «تفاهم» (Understanding) هم آمده است.
نبودن وانواتو در جدول به این معنا نیست که بانک‌های وانواتو هرگز گزارش نمی‌دهند. طبق صفحهٔ وزارت خزانه‌داری، مؤسسات مالی خارجی می‌توانند مستقیماً در IRS ثبت‌نام کنند. اینکه هر بانک چه می‌کند، سیاست همان بانک است.
خط زمانی
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۲۰۱۰ | تصویب FATCA در آمریکا |
| ۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ | تاریخی که دومینیکا و امارات از آن «دارای توافق اجرایی» شمرده می‌شوند |
| ۱۹ فوریهٔ ۲۰۱۶ | لازم‌الاجرا شدن توافق امارات |
| ۱۲ اوت ۲۰۱۹ | لازم‌الاجرا شدن توافق دومینیکا |
ستون «دارای توافق اجرایی» در جدول خزانه‌داری نشان می‌دهد یک کشور از چه تاریخی، حتی پیش از لازم‌الاجرا شدن رسمی توافق، در عمل دارای توافق شمرده می‌شود. برای دومینیکا این فاصله حدود پنج سال است: از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹. یعنی بانک‌های دومینیکا سال‌ها پیش از اجرایی شدن رسمی توافق، در چارچوب FATCA قرار داشتند.
FATCA و CRS چه فرقی دارند؟
| موضوع | FATCA | CRS |
|---|---|---|
| منشأ | قانون آمریکا، ۲۰۱۰ | استاندارد OECD، ۲۰۱۴ |
| چه کسانی را دنبال می‌کند | مؤدیان مالیاتی آمریکا | کسانی که مقیم مالیاتی کشور دیگری هستند |
| چه کسی اطلاعات می‌گیرد | IRS آمریکا | کشور محل اقامت مالیاتی دارندهٔ حساب |
| مبنا | وضعیت مالیاتی آمریکا، که شهروندی آمریکا را هم در بر می‌گیرد | اقامت مالیاتی |
مقالهٔ «بانک‌ها، CRS و گذرنامهٔ دوم» CRS را جداگانه توضیح می‌دهد.
مثال‌ها
| فرد | معنای FATCA برای او |
|---|---|
| شهروند ایران که گذرنامهٔ دومینیکا گرفته، در دبی زندگی می‌کند و هیچ ارتباطی با آمریکا ندارد | در فرم بانک اعلام می‌کند مؤدی آمریکا نیست؛ گزارش FATCA دربارهٔ او مطرح نیست. CRS بر پایهٔ اقامت مالیاتی‌اش اعمال می‌شود |
| شهروند آمریکا که شهروندی دومینیکا هم گرفته و در دومینیکا حساب باز می‌کند | همچنان مؤدی آمریکاست؛ بانک دومینیکایی حساب را از راه دولت دومینیکا به IRS گزارش می‌دهد، طبق مدل ۱ |
| شرکتی که یک مؤدی آمریکایی سهم قابل‌توجهی در آن دارد | ممکن است گزارش شود؛ موضوع «نهاد خارجی با مالکیت آمریکایی» است |
این مثال‌ها فقط سازوکار را نشان می‌دهند. اینکه چه کسی «مؤدی مالیاتی آمریکا» است، قواعد خود را دارد و باید از مشاور مالیاتی آمریکا پرسید.
نکته‌های عملی
- **گذرنامهٔ دوم وضعیت مالیاتی آمریکا را از میان نمی‌برد.** اگر مؤدی آمریکا هستید، گرفتن شهروندی دومینیکا یا وانواتو این را تغییر نمی‌دهد.
- **فرم‌های بانک را درست پر کنید.** پاسخ نادرست به پرسش‌های اقامت مالیاتی و ارتباط با آمریکا می‌تواند به بستن حساب یا مشکل قانونی برسد.
- **مدارک را نگه دارید.** بانک ممکن است برای «نشانه‌های آمریکایی»، مثل محل تولد یا نشانی در آمریکا، توضیح بخواهد.
- **با مشاور صحبت کنید.** اگر ارتباطی با آمریکا دارید، پیش از افتتاح حساب در خارج با مشاور مالیاتی آمریکا مشورت کنید.
پرسش‌هایی که از بانک بپرسید
- بانک شما در کدام چارچوب FATCA کار می‌کند: توافق کشور یا ثبت‌نام مستقیم در IRS؟
- چه فرم‌هایی دربارهٔ اقامت مالیاتی و وضعیت آمریکایی باید پر کنید؟
- اگر بعداً وضعیت شما تغییر کند، مثلاً کشور اقامت مالیاتی‌تان عوض شود، چطور و تا چه زمانی باید اطلاع دهید؟
- اطلاعات شما بر پایهٔ CRS به کدام کشور گزارش می‌شود؟
پاسخ این پرسش‌ها را کتبی بخواهید و همراه مدارک حساب نگه دارید.
رویال گلدن مشاورهٔ مالیاتی نمی‌دهد. این مقاله اطلاعات عمومی است و مشاورهٔ مالیاتی یا حقوقی نیست.
منابع
- وزارت خزانه‌داری آمریکا، قانون انطباق مالیاتی حساب‌های خارجی و جدول توافق‌ها — https://home.treasury.gov/policy-issues/tax-policy/foreign-account-tax-compliance-act (بررسی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶)
- ادارهٔ مالیات آمریکا، FATCA برای دولت‌ها — https://www.irs.gov/businesses/corporations/fatca-governments (از راه نمایهٔ جست‌وجو؛ بررسی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶)
- ادارهٔ مالیات آمریکا، دستورالعمل فرم ۸۹۶۶ — https://www.irs.gov/instructions/i8966 (از راه نمایهٔ جست‌وجو؛ بررسی‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶)